Artikelen - Boekrecensie "Sterk Water"

Door Anne Visser.

Opnieuw een nieuw boek over de Hollandse Waterlinie. Vorige jaar verscheen De Nieuwe Hollandse Waterlinie, een soort drieluik van de hand van Nicolaas Matsier en Selma Schepel met foto’s van Carl de Keyzer, een uitgave van de Stichting Asperen. Sterk Water is de opvolger van De Hollandse Waterlinie van Brand en Brand uit 1986. Het grote pluspunt van Sterk Water is dat het geschreven is door ÉÉn persoon, hetgeen de evenwichtigheid van het boek ten goede komt.

Sterk Water ziet er fantastisch uit. Een compliment voor de uitgever Matrijs! Het boek staat vol met prachtige pagina-grote luchtfoto’s, bekende en onbekende historische foto’s en recente foto’s. Het boek is een streling voor het oog. Ook de uitvouwbare kaarten van de Oude en de Nieuwe Hollandse Waterlinie zien er fraai uit. De mensen die het boek van Brand en Brand bezitten, zal het overigens opvallen dat er tussen de kaart in dit boek en die in Sterk Water nog al wat verschillen zijn. Dit heeft te maken met het ijkjaar. De kaart in Sterk Water geeft de inundatiegebieden weer conform de situatie anno 1940. De kaart in Brand en Brand geeft een overzicht van de linie anno 1905.

Sterk Water is vlot geschreven en leest gemakkelijk. Sterk Water geeft ook een goed beeld van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en heeft zonder meer de potentie om de belangstelling van het grote publiek voor de linie te wekken.

Uiteraard is het mogelijk om op details commentaar te leveren. In dit verband wil ik twee zaken noemen. In de eerste plaats de kommenkaart op bladzijde 86 en 87. Helaas zet deze de lezer ietwat op het verkeerde been. De eerste kom omvatte het gebied tussen het IJsselmeer en de Tienhovensche kade. De tweede kom (aangegeven als de derde kom) en de derde kom (aangegeven als de vierde kom) zijn wel goed ingetekend, maar verkeerd genummerd.
Ik kan mij voorstellen dat er van sommige kanten commentaar zal komen op het feit dat het gebied boven de Lek in zes kommen is verdeeld. In weerwil van de algemene opvatting dat er anno 1940 nog geen sprake was van een 6de kom, heeft recent archief onderzoek bevestigd dat de 6de kom in juli 1939 is ingesteld.
Een laatste opmerking over de kommenkaart: op de kaart is het stroomgebied van de Linge aangegeven als één kom. Dat was het geval anno 1860. Anno 1940 werd het stroomgebied van de Linge niet meer gezien als een kom.

Mijn tweede opmerking betreft de relatief beperkte aandacht voor de inundatievoorzieningen. De kracht van de NHW was het water. Om het land onder water te kunnen zetten in een zo kort mogelijk tijd maakte men gebruik van alle in het inundatiegebied aanwezige civiele waterstaatkundige werken èn in sommige gevallen van puur militaire voorzieningen. De laatst genoemde categorie was uitsluitend bedoeld om het land snel onder water te kunnen zetten en had in de civiele waterhuishouding geen functie.

De geschiedenis van de ontwikkeling van het inunderen is overigens een apart en boeiend verhaal. Naarmate je daar verder in verdiept, kom je tot de conclusie dat ons leger voor wat betreft het inunderen anno 1940 goed was voorbereid.
Met name tijdens de mobilisatie van 1914 - 1918 is het systeem van de militaire inundaties geperfectioneerd. Deze perfectie is in het interbellum niet verwaterd, maar is zorgvuldig bijgehouden en verbeterd met als gevolg dat er anno 1940 nog steeds sprake was van een goed functionerend inundatiesysteem.

Deze kanttekening doet niets af van mijn waardering voor het boek van Chris Will. Ik beveel u met klem aan om het boek Sterk Water aan te schaffen, als u dat nog niet gedaan zou hebben. Het boek is een juweeltje!

Sterk Water (de Hollandse Waterlinie), Chris Will, Utrecht 2002, 180 pagina’s, talrijke afbeeldingen, foto’s, kaarten.
On-line bestellen kan bij Uitgeverij Matrijs.